Mahkemeden Birsu HES projesi kararı: "Biyolojik çeşitlilik tehdit altında"

Bingöl'ün Genç ve Diyarbakır'ın Lice ilçeleri sınırlarında bulunan Sarım Çayı ve yan kolları üzerinde yapılması planlanan Birsu Hidroelektrik Santrali (HES) projesine verilen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararı mahkeme tarafından iptal edildi. Bingöl İdare Mahkemesi, projenin çevresel etkilerinin bilimsel ve teknik açıdan yeterince değerlendirilmediğine hükmetti. Mahkeme, su kaynakları, nesli tehlike altındaki türler, arıcılık ve doğal afet risklerine ilişkin bilimsel eksikliklere dikkat çekti.

Silvan Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan 88,886 megavat kurulu güce sahip proje için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 3 Ocak 2023'te verilen ÇED olumlu kararına karşı açılan dava sonuçlandı. Bölge sakinleri adına avukat Barış Yıldırım'ın açtığı davada mahkeme, bilirkişi raporundaki tespitleri dikkate alarak iptal kararı verdi.

18 KM'LİK TÜNEL

Nehir tipi olarak tasarlanan proje kapsamında iki regülatör, üç bent, toplam uzunluğu yaklaşık 18 kilometreyi bulan beş iletim tüneli, üç kırma-eleme tesisi ve üç hazır beton santrali yapılması öngörülüyordu. Projede suyun önemli bir bölümünün tünellere alınması planlanırken, mahkeme kararında dere yatağına bırakılacak can suyunun yeterliliğine ilişkin bilimsel değerlendirmelerin eksik olduğu vurgulandı. Bilirkişi raporunda, su akışına ilişkin hesaplamaların havza içindeki güncel ölçümlere dayanmadığı, ortalama debinin yüksek gösterildiği ve özellikle haziran-eylül dönemindeki kuraklık koşullarının yeterince dikkate alınmadığı belirtildi. Can suyunun sucul yaşamı ve tarımsal faaliyetleri sürdürmek için yeterli olup olmadığının da bilimsel verilerle ortaya konulamadığı kaydedildi.

RİSK ALTINDA TÜRLER

Mahkeme kararında, proje alanında bulunduğu belirtilen nesli tehlike altındaki Batman bantlı çöpçü balığı ile su samurunun yaşam alanlarına yönelik riskler de öne çıktı. Suyun tünellere alınmasının doğal akış rejimi, sucul yaşam ve habitat sürekliliği üzerindeki etkilerinin yeterince değerlendirilmediği belirtildi. ÇED raporunda havzanın bütüncül ekosisteminin de dikkate alınmadığına dikkat çekildi. Tünel kazıları ile delme-patlatma faaliyetlerinin yeraltı suyu sistemleri ve kaynakların debileri üzerindeki etkilerinin sayısal olarak modellenmediği ifade edildi.

ÇIĞ VE EROZYON UYARISI

Bölgenin yüksek eğimli topografyasına rağmen çığ, heyelan, erozyon, toprak kayması ve kaya düşmesi risklerine ilişkin analizlerin yetersiz kaldığı kaydedildi. Tünel güzergâhlarının jeolojik özellikleri, kaya kütlelerinin sınıflandırılması ve patlatma faaliyetlerinin güvenliğine ilişkin değerlendirmelerin de yeterince yapılmadığı belirtildi. Bilirkişi raporunda, projenin orman varlığı, tarım ve mera alanları ile bölgedeki arıcılık faaliyetleri açısından yaratabileceği etkiler de ele alındı. Bal üretimi ve arıcılığın zarar görebileceği, bu etkileri önlemeye yönelik tedbirlerin ÇED raporunda somut biçimde ortaya konulmadığı ifade edildi. Havza genelindeki diğer projelerle birlikte oluşabilecek kümülatif çevresel etkilerin değerlendirilmemesi de eksiklikler arasında sıralandı. Mahkeme, tüm bu tespitleri birlikte değerlendirerek Birsu HES projesinin çevresel etkilerini yeterince ortaya koyamayan ÇED raporuna dayanılarak verilen olumlu kararın hukuka uygun olmadığı sonucuna vardı.

"ÖNEMLİ BİR KARAR"

Davanın avukatlarından Barış Yıldırım, kararın hukuki ve ekolojik açıdan önem taşıdığını belirtti. Yıldırım, "Bu karar, Güneydoğu bölgesinde iptal edilen ilk HES projesi olma özelliğini taşıyor. Hem hukuki açıdan hem de ekolojik açıdan önemli bir karar" dedi